IV. BİREYSEL KARİYER PLANLAMA VE GELİŞTİRME

UYGULAMASI

Bireysel kariyer planlamasında temel adımlar;

1-Bireyin kendini değerlendirmesi,

2-Seçeneklerin belirlenmesi,

3-Hedef tayini

4-Plan oluşturulması

5-Planın uygulanması

olarak sıralanabilir (Eroğlu; 1995: 68).

1-Bireyin Kendini Değerlendirmesi

Kariyer amaçlı kendini değerleme, kişinin kendisi hakkında bilgi toplaması ve bu bilgiyi kariyer kararı vermek için analiz etmesi sürecidir. Kendini değerleme sürecinde bireyin kendini yanlış algılaması en önemli problemdir. Kişiler bazen kendilerini başkalarının değerlemesinden daha yüksek değerlerler.

• Bu süreçte çok sayıda kaynaktan toplanan bilgilerin güvenilirliği gözden geçirilmeli, daha objektif değerleme yapılmalıdır.
• Birey, topladığı bilgileri, kariyer planlama ile ilgili olarak değerlemelidir.
• Birey, topladığı bilgileri temel bir ifade altında toplamalıdır. Bu ifade, çalışma hayatında saygınlığı olan bir mesleğe sahip olmak örneğinde olduğu gibi bir ifade olabilir. Bu ifade kişi için önemli şeyleri içermelidir.
• Birey, temel ifadenin tamlığı ve önemliliğini doğru değerlemelidir.
• Birey, temel ifadeden kariyer kararı için çıkarımda bulunmalıdır.,

1.1-Değerler

Bireyin kendini değerleme sürecinde öncelikli olarak sahip olduğu değerleri belirlemesinde yarar vardır. Birey bu aşamada kendisinde baskın olan değerlerin neler olduğuna karar vermelidir. Kişilerin kendilerini değerlerken kullanabilecekleri bazı değerler tabloda sunulmuştur.

Tablo 1. Genel Değerler

Yukarıda sıralanan değerlenen bireyin genel olarak hayata bakışını belirleyen değerlerdir. Bu değerlerin belirlenmesinden sonra birey çalışma hayatına yönelik değerler açısından kendini değerlemelidir. Çalışma hayatına yönelik bazı değerler aşağıda sunulmuştur.

Tablo 2.Çalışma Değerleri

Üçüncü aşamada ise birey çalışmaları sonucunda ulaşmak istediği işe yönelik sonuçlar konusundaki beklentisini ortaya koymalıdır. Bu amaçla aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşmak istediğini belirleyebilir.

Tablo 4.İşe Yönelik Sonuçlar

1.2-İlgiler

Kişi kendisini değerleme sırasında değerleri yanında ilgilerini de dikkate almalıdır. Nelerden hoşlandığı, neler yamayı sevip sevmediği bakımından kendini değerlemelidir. Bu amaçla kullanabileceği bir dizi ilgi ve tutum aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.

Tablo 5.Çalışma ilgi ve tutumlar.

1.3-Kişilik

Değerler ve ilgiler kadar önemli bir diğer konu bireyin kişiliğini oluşturan özelliklerinin de farkında olmasıdır. Aşağıda kişiliği gösteren çok sayıda özellik yer almaktadır.

Tablo 6.Kişilik Özellikleri

2. İş Dünyasının Analiz Edilmesi

Kariyer amaçlı olarak kişi birinci aşamada kendisini değerleri, ilgileri ve kişiliği açısından değerlemektedir. İkinci aşamada ise iş dünyasının değerlendirilmesine sıra gelmektedir. İş dünyasının değerlenmesi sırasında dünyadaki ve ülkedeki ekonomik, sosyal, kültürel ve teknolojik gelişmeler yakından izlenmelidir. Daha spesifik olarak sektörel ve meslekler anlamında çevre faktörlerinin izlenmesi gerekmektedir. Sektörlerle ilgili aşağıdaki gibi bir liste verilebilir.

Tablo 7.Sektörler

Günümüzde iş dünyasının sektörel ve meslekler alanında analizi oldukça güçleşmektedir. Bir yanda örgütsel değişimler, diğer yanda mesleklerin gerektirdiği niteliklerdeki hızlı değişimler karar verme ve tercihte bulunmayı zorlaştırmaktadır. Bugün cazip görülen bazı sektör ve mesleklerin bu cazibesinin ne kadar süreceğini tahmin etmek kolay olmamaktadır. Özellikle üniversiteye giriş aşamasında bu ciddi bir sorun olabilmektedir. Öğrencinin cazip görüp tercihte bulunduğu bir bölüm,o okulunu bitirinceye kadar aynı cazibeyi sürdüremeyebiliyor. O alandaki talep azabiliyor.

İş dünyasını değerlemeyi dinamik bir süreç olarak ele almakta yarar vardır. Bu süreçte eğitim yıllarında mevcut durumdan ziyade eğilimler daha önemlidir. Aslında aynı durum şu an çalışan ve bir mesleği olan kişiler için de geçerlidir.O yüzden şu an bir mesleğe sahip olmanın yetmediği, mesleğin geleciğinin de yakından izlenmesi gereği unutulmamalıdır.

3. Kariyer Planı Geliştirme

Kişi kendisini ve iş dünyasını değerledikten sonra, kariyer planı geliştirme ile ilgili kendisine sorması gereken sorular ve bu soruları cevaplarken dikkate alması gereken noktalar aşağıdaki gibi özetlenebilir:

Nerede olma istiyorum? Gelecekte severek yapacağınız faaliyetleri ve hangi işlerin bu faaliyetleri yapma imkanı vereceğini spesifik olarak belirleyiniz. Kariyer hedeflerine ulaşıp ulaşmadığınızı nasıl ölçeceğinizi tespit ediniz. Kariyer hedeflerini, 1 yıllık, 3 yıllık ve 5 yıllık vb. olarak hazırlayınız. Kariyer hedeflerini belirlerken, kişisel amaçlarınızı, ailenizi ve içinde bulunduğunuz toplumu dikkate alınız.

Şimdi neredeyim? Hedeflerinizle ilişkili olarak, deneyimleriniz ve sahip olduğunuz işi dikkate alarak şu anda nerede olduğunuzu tanımlayınız. Olduğunuz yer ile olmak istediğiniz yer arasındaki farkı belirleyiniz. Geliştirilmesi gereken becerileri listeleyiniz.

Kişisel güçlü yönlerim ve kaynaklarım nelerdir? Bunlar hedeflerime ulaştırabilir mi? Şimdiye kadarki hayatınızda sahip olduğunuz becerilerinizi ve güçlü yönlerinizi listeleyiniz. Sizde olduğunu düşündüğünüz ama test etmediğiniz becerilerinizle ilgili ayrı bir liste oluşturunuz.

Hedefime ulaşmayı kısıtlayan zayıf yönlerim nelerdir? İyi yapamadığınız faaliyetleri sıralayınız. Şu anda sahip olmadığınız ama gelecekte size gerekli olacak beceriler nelerdir belirleyiniz.

Zayıf yönlerimi nasıl geliştirebilirim? Gelecekte gerekli olacak becerileri nasıl kazanacağınızı planlayınız. Hayattaki diğer meşguliyetlerinizi de dikkate alarak gelişim planlarınızı oldukça spesifik hale getiriniz.

Zayıf yönlerimi geliştirmek için kimlerden yardım alabilirim? Kariyer hedeflerinize ulaşabilmek ve gelişim sağlayabilmek için kariyer danışmanlığı ve bilgi yardımı alabileceğiniz kişileri belirleyiniz.

Hedefime ulaşmayı kısıtlayan dış engeller nelerdir? Hedeflerinize ulaşmayı engelleyecek, içinde bulunduğunuz örgüt, toplum vb. engeller nelerdir? Bunlar, önü tıkanmış kariyer yolları, önyargılar veya örgütsel uygulamalar olabilir. Bunlardan hangisinin daha fazla engel oluşturacağını belirleyiniz.

Örgüt içi ve dışında ne tür fırsat ve kaynaklar mevcuttur? Örgütteki kariyerinize olumlu katkı sağlayacak, iş, kişi ve proje gibi fırsatlar nelerdir? Örgüt dışından sadece kolayca ulaşabileceğin fırsatları listeleyiniz.

Etrafımdaki dış engellerin üstesinden nasıl gelebilirim? Yüz yüze geldiğiniz engellerin üstesinden gelmek için bir plan hazırlayınız.

Ulaşabileceğim fırsat ve kaynakları nasıl avantaja çevirebilirim? Fırsat ve kaynakların nasıl avantaja çevrilebileceği hakkında bir plan hazırlayınız.

Dış engelleri ortadan kaldırmak için kimlerden yardım alabilirim? Dış engelleri ortadan kaldırabilmek için, bilgi ve yardım alınabilecek kişileri belirleyiniz.

4. Planın Uygulanması

Bir bireyin planının uygulanması için ortamın uygun, destek ve umut vaat edici olması gerekir. Bu demektir ki üst düzey yönetim her kademe çalışanları yönlendirerek, destekleyerek kariyerlerinin gelişimi için yardımcı olmalıdır.

Üst düzey yönetim çalışanların hedeflerine ulaşmaları amacıyla oluşturdukları planların uygulanabilmesi için onlara olanak sağlamalıdır. Bunun için bazı konular üzerinde karar verme yetkisini işletme içinde ki genç yöneticilere vermelidir. Ayrıca özel projeler geliştirmeli, başarılı bireylerin transferini sağlamalı, yönetici tatilde iken onun yerinin doldurulması için vekalet verilmesi gib yaklaşımlar bireyin planlarını uygulamasına olanak sağlayacaktır.

Şekil 3.Kariyer Planlamasını Etkileyen Faktörler (EROĞLU; 1995, 74).